काठमाडौं- जलवायु परिवर्तनका लागि छलफल र समाधान खोज्न प्रत्येक वर्ष कोप आयोजना गरिन्छ। कोप-२८ जलवायु परिवर्तन न्युनिकरणका लागि छलफल गर्ने २८ औं सम्मेलन हो।
कोप-२८ नोभेम्बर ३० देखि डिसेम्बर १२, २०२३ सम्म संयुक्त अरब ईमिरेट्सको दुबई एक्सपो सिटीमा आयोजना हुने भएको छ। १३ दिन लामो कार्यक्रमका लागि विभिन्न ९ वटा एजेण्डाहरु तय गरिएका छन्।
एजेण्डाहरु :
- नोक्सान र क्षति सम्झौताको लागि कोप२७ मा गठन गरिएको संक्रमणकालीन समितिले कोप२८ मा कोषलाई कसरी सञ्चालन गर्ने भनेर सिफारिस गर्नेछ। यसको पहिलो बैठक मार्च अघि हुनेछ। राष्ट्रमण्डल सचिवालयका जलवायु परिवर्तन प्रमुख उन्नीकृष्णन दिवाकरण नायरले कोष संकलन र सही तरिकाले वितरण गर्ने तरिकामा ध्यान दिनुपर्ने बताए।
- कोप २७ मा सिर्जना गरिएको नोक्सान र क्षति सम्झौताले जलवायु परिवर्तनको प्रभावको सामना गरिरहेका न्यून आय भएका देशहरूलाई मद्दत गर्ने उद्देश्य राखेको छ।
-२००९ मा भएको कोप १५ मा सेट गरिएको १०० बिलियन डलर अनुकूलन कोष लक्ष्य अझै उच्च आय भएका देशहरूले पूरा गर्न सकेको छैनन्। प्रतिकूल मौसमका कारण दैनिक २०० मिलियन डलरभन्दा बढीको नोक्सानी भए पनि कोप २७ का वार्ताकारहरूले अनुकूलन वित्तमा अडान लिन असफल भए। कोप २८ ले निश्चित रूपमा अनुकूलनको विश्वव्यापी लक्ष्यको लागि एक रूपरेखाको निर्माण गर्नेछ। यसले ती मानिसहरूलाई मद्दत गर्नेछ, जसको काम प्रत्यक्ष रूपमा किसानहरू जस्तै अनुकूल मौसममा निर्भर छ।
- क्याफ (२० प्रमुख अर्थतन्त्रहरूको समूहद्वारा सञ्चालित) प्रतिवेदनले विश्व बैंकले जलवायु परिवर्तन जस्ता मुद्दाहरूमा अझ प्रमुख भूमिका खेल्नुपर्ने उल्लेख गरेको छ। कोप २७ अघि, विश्व बैंकका अध्यक्षले जलवायु परिवर्तनसँग जुध्न विभिन्न दृष्टिकोणहरू ल्याउन आफ्ना शेयरधारकहरूसँग काम गरिरहेको बताएका थिए। विश्वभरका हरितगृह ग्यासहरू कटौती गर्ने विभिन्न देशहरूको प्रतिबद्धतालाई अनुगमन गर्न संयुक्त राष्ट्र संघले विश्व बैंकलाई ठूलो भूमिका खेल्न दबाब दिनुपर्ने विकास विज्ञहरूको भनाइ छ। अफ्रिकी विकास बैंकका पूर्व प्रमुख अर्थशास्त्री र उपाध्यक्ष राबाह अर्जेकी र एजेन्सी फ्रान्सेइस डे डेभलपमेन्ट बोर्डका अध्यक्ष फिलिप ले होउरोका अनुसार विश्व बैंक जस्ता संस्थालाई जलवायु परिवर्तनमा बढी सक्रिय भूमिका खेल्न सजिलो छ, किनभने बहुसंख्यक शेयरधारकहरूले जलवायु स्थायित्वमा बढी योगदान दिनेछन्।
- अहिलेसम्म जेईटीपीएस (जस्ट इनर्जी ट्रान्जिसन पार्टनरसिप) ले दक्षिण अफ्रिका (कोप२६), इन्डोनेसिया र भियतनाम (गत वर्ष) जस्ता देशहरूलाई कोइलामा निर्भरता रोक्न र थप हरित ऊर्जा मिश्रणमा परिवर्तन गर्न मिश्रित वित्त प्रयोग गर्न मद्दत गरेको छ।
- जनरल एन्टोनियो गुटेरेस, संयुक्त राष्ट्र महासचिव कोप २७ मा एक योजना सुरु गरे, जसले पृथ्वीका सबै बासिन्दाहरूलाई अर्को ५ वर्षमा बहु-खतरा पूर्व चेतावनी प्रणालीद्वारा कभर गर्न अनुमति दिन्छ। सन् २०२३ मा, तीनवटा कुराहरूलाई प्राथमिकता दिइनेछ - कुनै पनि ग्यापहरु पहिचान गर्ने र प्रारम्भिक चेतावनी प्रणालीलाई ह्यान्डल गर्न मानिसहरूको क्षमताहरूको विश्लेषण गर्ने, कार्यान्वयनको साथ अगाडि बढ्दै, कोषमा वृद्धि भएको सुनिश्चित गर्ने। गुटेरेसले कोप २८ मा घटनाक्रमहरूको बारेमा रिपोर्ट गर्नेछन्।
- ग्लोबल स्टकटेक (प्रत्येक ५ वर्षमा हुने २ वर्षको प्रक्रिया) कोप २६ मा सुरु भयो र कोप २८ मा समापन हुनेछ। हाल, यो दोस्रो चरणमा छ - प्राविधिक मूल्याङ्कन गर्ने समय जहाँ तीनवटा विषयवस्तुहरू ( अनुकूलन, कार्यान्वयन र समर्थन) व्यक्तिगत संवाद मार्फत छलफल भइरहेको छ। निष्कर्षहरू कोप२८ मा प्रस्तुत र विश्लेषण गरिनेछ।
- पेरिस सम्झौता अन्तर्गत स्थापित ग्लोबल गोल अन एडप्टेसनले कोप२७ मा एक रूपरेखा पायो। यो फ्रेमवर्क कोप २८ भन्दा पहिले छलफल गरिनेछ र नोभेम्बर सम्मेलनमा प्रस्तुत गरेर लागु गरिनेछ।
- कोप २७ मा नयाँ खाद्य र कृषि सुरक्षा योजना बनाइएको थियो। अन्तिम सम्झौताले खाद्य प्रणालीको दृष्टिकोणलाई बेवास्ता गरेको र पोषण र आहार परिवर्तन, अनुकूलन र न्यूनीकरण कार्य योजनाहरू जस्ता महत्त्वपूर्ण कुराहरूलाई बेवास्ता गरेको मात्र त्रुटि थियो। खाद्य र भू-उपयोग गठबन्धन कार्यक्रम एजेन्डामा ग्लोबल स्टकटेक र कोप २८ मा राम्रो नतिजाको लागि जोड दिइएको छ। १.५ डिग्री सेल्सियस भन्दा माथिको तापक्रमलाई सीमित गर्ने लक्ष्य अनुसार, खाद्य र कृषि संगठनले खाद्य र कृषि प्रणालीबाट उत्सर्जन कम गर्ने योजना जारी गर्न तयार छ। जलवायु पहलका लागि एआईएम (कृषि इनोभेसन मिशन) ले वाशिंगटनमा शिखर सम्मेलन आयोजना गर्नेछ। यो पहल अमेरिका र यूईएको नेतृत्वमा छ। संस्थापक सदस्यको रूपमा संयुक्त राष्ट्रसँग यसले कोप २ सम्म जलवायु-स्मार्ट कृषिमा इनोभेसनका लागि ८ बिलियन डलरको कोषलाई बढाएर १० बिलियन डलर पुर्याउने लक्ष्य राखेको छ।
- महासागर र समुद्री जीवनको महत्व कोप२८ मा प्रस्तुत गरिनेछ। आयोजक यूएईले आफ्नो नेट जेरो २०५० रणनीतिमा समुद्री घाँस, म्यानग्रोभ र नुन जस्ता इकोसिस्टमहरू पुनर्स्थापना र वृद्धि गर्न प्रयासहरू गरिसकेको छ।
